Büyük İSLÂM İLMİHALİ

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ

İtikada, İbadetlere, Kerahiyet ve İstihsana, Ahlaka, Siyer-i Enbiya’ya ait olmak üzere on kitaptan müteşekkildir.
Müellifi: Fatih Dersiâmlarından Emekli Diyanet İşleri Reisi ÖMER NASÛHİ BİLMEN

İÇİNDEKİLER
Önsöz
Takdim
1. Bölüm: İtikat
1-Gerçek Dinin Esasları Ve Başlıca Dinler
2-Gerçek Bir Dinin Vasıfları Ve Yararları
3-İslâm Dininin Genelliği Ve Mutlu Sonuçları
4-İmân Ve İslâmın Niteliği
5-İmân İle İslâmın Şartları
6-Yüce Allah’a Ve O’nun Sıfatlarına İman
7-Peygamberlere İman
8-Peygamberlere Olan İhtiyaç
9-Semavî Kitaplara İman
10-Semavî Kitaplara Olan İhtiyaç
11-Kur’an’ın Nasıl Bir İlâhi Kitab Olduğu
12-Kur’an’ı Kerim’in Taşıdığı Gerçekler
13-Meleklere İman
14-Meleklerin Varlığındaki Hikmet
15-Ahirete İman
16-Kıyametin Oluşu Ve Başlangıç Alâmetleri
17-Ahirete Ait Olaylar
18-Ahiretin Varlığındaki Hikmet
19-Kaza Ve Kadere İman
20-Kaza Ve Kadere İman Sorumluluğa Engel Değildir
21-İmanda Ehl-i Sünnet İmamları

2. Bölüm: Taharet
1-Başlangıç: Müctehidlerimiz
2-Müslümanlıkta ibadetler, taharetler
3-Bir Kısım Dinî Deyimler
4-Suların Kısımları
5-Mutlak Suların Nevileri Ve Hükümleri
6-Mukayyed Suların Hükümleri
7-Su artıkları Hakkında Hükümler
8-Kuyular Üzerindeki Hükümler
9-Din Yönünden Temiz Sayılan Şeyler
10-Din Yönünden Temiz Sayılmayan Şeyler
11-Temiz Olmayan Şeylerin Hükümleri
12-Temizleme Yolları
13-Özürlü Kimselere Ait Bazı Meseleler
14-Özrün Hükmü
15-Kadınlara Ait Haller
16-Hayızla İlgili Meseleler
17-Nifas Haline Ait Meseleler
18-Hayız Ve Nifas Hallerine Ait Hükümler
19-İstihaze Haline Ait Meseleler
20-Abdestin Mahiyeti
21-Abdestin Farzları
22-Abdestin Sünnetleri
23-Abdestin Edebleri
24-Abdestin Duaları
25-Vasıf Bakımından Abdestin Nevileri
26-Abdestin Sıhhatine Engel Olmayan Şeyler
27-Mestler Üzerine Mesh Verilmesi
28-Meshin Cevazındaki Şartlar
29-Mesh Müddeti
30-Sargı Üzerine Mesh
31-Meshi Bozan Şeyler
32-Abdesti Bozan Şeyler
33-Abdesti Bozmayan Şeyler
34-Gusül Ve Guslü Gerektiren Haller
35-Guslün Farzları
36-Guslün Sünnetleri
37-Guslün Vasıfları
38-Gusül Etmesi Farz Olanlara Haram Veya Mekruh Olan Şeyler
39-Teyemmümün Niteliği Ve Farzları
40-Teyemmümün Sünnet Üzere Yapılması
41-Teyemmümün Şartları
42-Teyemmümü Mübah Kılan Veya Kılmayan Bazı Haller
43-Teyemmümü Bozan Haller
3. Bölüm: Namaz
1-Namazın Önemi Ve Fazîleti
2-Namazla İlgili Bazı Deyimler
3-Namazların Nevileri Ve Rekâtları
4-Namazların Farzları, Şartları, Rükünleri
5-Hadesten Ve Necasetten Taharet
6-Setr-i Avret (Ayıp Yerleri Örtmek
7-Kıbleye Yönelmek
8-Namaz Vakitleri
9-Namazlara Ait Niyetler
10-İftitah Tekbiri
11-Namazlarda Kıyam (Ayakta Durmak)
12-Namazlarda Kıraet
13-Namazlarda Rükû
14-Namazlarda Secde
15-Namazlarda Son Oturuş
16-Tadil-i Erkâna Riayet
17-Namazdan Kendi İhtiyarı İle Çıkmak
18-Namazın Vacibleri
19-Namazların Sünnetleri
20-Namazların Edebleri
21-Ezan Ve İkamet
22-İmamlık Ve Cemaat
23-Kadınların Aynı Hizada Durmaları
24-Namazlar Nasıl Kılınır?
25-Vitir Namazına Dair Bazı Meseleler
26-Namazların Cemaatle Kılınma Şekli
27-Cuma Namazı
28-Cumanın Vücubunun Şartları
29-Cumanın Edasının Şartları
30-Cuma Namazına Müteallik Bazı Mes’eleler
31-Bayram Ve Bayram Namazları
32-Teravih Namazı
33-Hastaların Namazları
34-Seferin Anlamı Ve Müddedi
35-Seferin Hükümleri
36-Yolculuğun Sona Erip Ermemesi
37-Eda İle Kazanın Farkları Ve Kaza Namazları
38-Müdrik Hakkında Meseleler
39-Lâyık Hakkında Meseleler
40-Mesbuk Hakkındaki Meseleler
41-Sehiv
42-Tilâvet Secdesi İle İlgili Meseleler
43-Şükür Secdesi
44-Korku Namazına Ait Bilgi
45-Nafile Namazlar
46-Mekruh Vakitler
47-Namazlarda Mekruh Olan Ve Olmayan Okuyuşlar
48-Zelletü’l-Kari’ye
49-Kuran-ı Kerim’iÖğrenip Okumak Ve Dinlemek Görevleri
50-Namazların Mekruhları
51-Namazı Bozan Ve Bozmayan Şeyler
52-İskat-ı Salât (Namaz Borcunu Düşürme) Meselesi
53-Mescidlere Ait Hükümler
54-Cenaze İle İlgili Vacıplar Ve Görevler
55-Cenazelerin Yıkanması
56-Cenazelerin Kefenlenmesi
57-Cenaze Namazları
58-Cenazelerin Kabirlerine Konulması
59-Kabir Ve Makbereler
60-Şehidler Ve Onlara Ait Hükümler
4. Bölüm: Oruç
1-Orucun Mahiyeti
2-Orucun Nevileri
3-Oruçların Farz Ve Vacib Olmasındaki Sebebler
4-Orucun Meşru Olmasındaki Hikmet
5-Oruçlu İçin Müstahab Olan Şeyler
6-Orucun Şartları
7-Orucun Vakti
8-Ramazan Hilâli İle Diğer Hilâllerin Sübutu
9-Oruçlara Ait Niyetler
10-Oruçlu İçin Mekruh Olan Ve Olmayan Şeyler
11-Orucu Bozan Ve Bozmayan Şeyler
12-Kaza Edilmesi Gereken Ve Gerekmeyen Oruçlar
13-Keffareti Gerektirmeyen Oruçlar
14-Oruç Tutmamayı Mübah Kılan Özürler
15-Keffaretin Mahiyeti Ve Nevileri
16-Yeminin Mahiyeti Ve Yemin Sayılıp Sayılmayan Şeyler
17-Kasem Suretiyle Olan Yeminin Nevileri Ve Hükümleri
18-Yemine Dair Çeşitli Meseleler
19-Nezrin Mahiyeti Ve Nevileri
20-Nezrin Şartları
21-Belirli Ve Belirsiz, Mutlak Ve Muallâk Adaklar
22-İtikâfın Mahiyeti, Nevileri VE Teşriî Hikmeti
23-İtikâfın Şartları
24-İtikâfın Edebleri
25-İtikâfa Dair Bazı Meseleler
26-İtikâfı Bozan Ve Bozmayan Şeyler
5. Bölüm: Zekat
1-Zekatın Mahiyeti
2-Zekatın Teşriî Hikmeti
3-Zekatın Farz Olmasının Şartları
4-Zekatın Sıhhatinin Şartı
5-Zekata Bağlı Olan Mallar
6-Zekata Bağlı Olmayan Mallar
7-Ehli Hayvanlara Ait Zekatlar
8-Ticaret Mallarının Zekatı
9-Altın İle Gümüşün Zekatı
10-Kâğıt Paralarla Banknotların Zekatı
11-İstenen Borç Paraların Zekatı
12-Arazi Ürünlerinin Zekatı
13-Madenlerin Ve Definelerin Zekatı
14-Zekatı Ödeme Yolları
15-Zekatın Verileceği Yerler
16-Kimlere Zekat Verilir, Kimlere Verilmez?
17-Fitre Sadakası
6. Bölüm: Hac
1-Hac İle Umrenin Mahiyetleri
2-Haccın Nevileri
3-Haccın Rükünleri
4-Tavafın Mahiyeti Ve Nevileri
5-Haccın Farz Olmasının Şartları
6-Haccın Yapılmasını Gerektiren Şartlar
7-Haccın Sıhhatinin Şartları
8-Mikat İle İlgili Bilgiler
9-Haccın Farziyetinin Sebebi Ve Edasının Fevrî Olup Olmadığı
10-Haccın Farziyetindeki Şer’i Hikmetler
11-Haccın Vacipleri
12-Haccın Sünnetleri
13-Haccın Edebleri
14-Farz Hac Üzerinde Uygulama
15-Umrenin Yapılış Şekli
16-Temettü Haccının Yapılış Şekli
17-Kıran Hac Nasıl Yapılır?
18-Hedy’in Mahiyeti Ve Hükümleri
19-Hac Ve Umre İle İlgili Yasaklar
20-Hac İle Umrenin Yasaklarına Dair Çeşitli Meseleler
21-Bedel (Vekâlet) Yolu İle Hac
22-Hac Konusunda Niyabet, Vasiyet VE Adakla İlgili Bazı Meseleler
23-İhsarla İlgili Meseleler
24-Resûlullah Efendimizin Kabrini Ziyaret
7. Bölüm: Kurban Ve Av
1-Kurbanın Mahiyeti, Vücubu Ve Şer’i Hikmeti
2-Kurbanın Cinsi Ve Kusurlu Olup Olmaması
3-Kurbanın Kesilme Vakti
4-Kurbanın Eti Ve Derisi Üzerinde Yapılacak Şeyler
5-Akîka Kurbanı
6-Zebh, Zebiha Ve Tezkiyenin Mahiyetleri
7-Etleri Yenen Ve Yenmeyen Hayvanlar
8-Kimlerin Boğazlayacağı Hayvanın Eti Yenir Ya Da Yenmez?
9-Meytenin Mahiyeti Ve Hükmü
10-Avın Mahiyeti Ve Caiz Oluşu
11-Nelerle Av Yapılır?
12-Av Hayvanında Aranılan Şartlar
13-Avla İlgili Çeşitli Meseleler
8. Bölüm: Kerahet Ve İstihsan
1-Bazı Dinî Deyimler
2-Her Müslüman İçin Öğretme Ve Öğrenmenin Gerekliliği
3-İslâm’da Va’zin Ve Öğüt Vermenin Önemi
4-Mukaddesata Hürmet Ve Saygı
5-Din Ve Muamelâtta Sözleri Kabul Edilecek Ve Edilmeyecekler
6-İslâm’da Aile Ve Akrabalık İlişkileri
7-İslâm’da Kazancın (Kesbin) Önemi
8-Çeşitli Kazanç Yollarının Üstünlük Dereceleri
9-Alış-Verişin Çeşitleri Ve Kâr (Kazanç) Mikdarı
10-İhtikâret Mahiyeti Ve Hükümleri
11-Ribanın Mahiyeti Ve Nevileri
12-İstikraz (Ödünç) Alma Meseleleri
13-İslâm’da Yapılması Yasak Şeyler
14-Yenip İçilmesi Helâl Olan Ve Olmayan Şeyler
15-Yeyip İçme Mikdarları Ve Bunların Edebleri
16-Giyilmesi Ve Kullanılması Gerekli Ve Caiz Olmayan Şeyler
17-Lukataların (Buluntu Malların) Mahiyeti Ve Hükümleri
18-İslâm’da Eğlence Ve Yarışmaların Hükmü
19-İslâm’da İnsanların Hayat Ve Organ Dokunulmazlığı
20-Hayvanlara Yumuşak Davranmanın Gereği
21-İslâm’da Maddî Ve Manevî Temizlik
9. Bölüm: İslâm Ahlâkı
1-Ahlâkın Mahiyeti, Nevileri Ve Ahlâk İlminin Kısımları
2-Ahlâkın Önemi Ve Arındırmaya Elverişli Olması
3-Görevlerin Mahiyetleri (esasları) ve nevileri
4-İlâhî Görevler
5-Şahsa Ait Görevler
6-Ailevi Görevler
7-İçtimaî (Toplumsal) Görevler
8-İslâm’da Muaşeret (Güzel Geçinme) Âdâbı
9-Güzel Ve Çirkin Huylar
10. Bölüm: Siyer-i Enbiya
Peygamberlere Ait Siyerin Anlamı, yararları Ve Kaynakları
1-Adem Aleyhisselâm
2-İdris Aleyhisselâm
3-Nuh Aleyhisselâm
4-Hud Aleyhisselâm
5-Salih Aleyhisselâm
6-İbrahim Aleyhisselâm
7-Lût Aleyhisselâm
8-İsmail Aleyhisselâm
9-İshak Aleyhisselâm
10-Yakub Aleyhisselâm
11-Yusuf Aleyhisselâm
12-Eyyub Aleyhisselâm
13-Şuayb Aleyhisselâm
14-Musa Aleyhisselâm
15-Harun Aleyhisselâm
16-Davud Aleyhisselâm
17-Süleyman Aleyhisselâm
18-İlyas Aleyhisselâm
19-Elyasa’ Aleyhisselâm
20-Zülkifl Aleyhisselâm
21-Yunus Aleyhisselâm
22-Zekeriyya Aleyhisselâm
23-Yahya Aleyhisselâm
24-İsa Aleyhisselâm
25-Hazret-i Muhammed Mustafa
26-Peygamberimizin Mübarek Nesebleri
27-Hazret-i Peygamberin Çocukluğu Ve İlk Evlenmeleri
28-Peygamber Efendimizin Allah’ın Vahyine Ve Elçiliğine Kavuşması
29-İslâm’ın Çıkışında Arabistan’ın Dinî Ve İçtimaî Durumu
30-İslâmiyet’i İlk Kabul Edenler
31-İlk Müslümanların Çektikleri Eziyetler, Habeşistan’a Hicretleri Ve Çember İçinde Kalmaları
32-Ebû Talib İle Hz. Hadice’nin Vefatları
33-Peygamberimizin Kabileleri Dine Daveti Ve Akabe Bey’atı
34-Ay’ın Bölünmesi Ve Miraç Mucizeleri
35-İslâmiyet’in Medine’de Yayılması Ve Müslümanların Oraya Hicreti
36-Peygamberimizin Medine’ye Hicretleri Ve Oradaki Bazı Çalışmaları
37-Peygamberimizin Cihada Menuziyeti Ve Başlıca Düşmanları
38-Müslümanların İlk Sancaktarı Ve İlk Seriyyesi
39-Birinci Ve İkinci Bedir Savaşları
40-Beni Kaynuka Ve Uhud Savaşları
41-Beni Nadir, Hendek Ve Beni Kurayza Savaşları
42-Hudeybiye Andlaşması Ve Hayber Savaşı
43-Hazret-i Peygamberin Hükümdarları İslâm Dinine Davet Etmesi
44-Umretü’l-kaza Ve Mu’te Savaşı
45-Mekke’nin Fethi
46-Huneyn Savaşı İle Evtas Olayı
47-Tebük Savaşı
48-Veda Haccı
49-Peygamber Efendimizin Ahirete Göç Etmeleri
Ek: Peygamberimizde Görülen Olgunluk Ve Güzellikler
Bu Eserin Başlıca Kaynakları

Önsöz
Müslümanların her konuda bilgi sahibi olmaları bir görevdir. Din konusunda bilgi ise, İlmihal (herkesin durumuna göre gerekli olan bilgiler) adını alarak en önemli yeri tutar. Her müslümanın bağlı bulunduğu İslam dini konusunda yeterli bilgi sahibi olması bir borçtur. Edindiği bilgilerle de üzerine düşen dinî görevleri yerine getirmiş olacaktır. Aslında bütün insanlığın manevî ruhu yerinde olan dinden, din bilgisinden hiç kimse uzak kalamaz. Öteden beri ister ilkel olsun, ister medenî toplumlar, hiç biri bir dine bağlı kalmaktan dışarı çıkamamıştır. İnsanların gerçek mutlulukları ve saadetleri ilahî bir din yolu ile ortaya çıkar. Sağduyulu kimselerin ruhları ve vicdanları, böyle bir din ile huzursuzluktan kurtulur, yatışır. İnsanlığın yaratılışındaki yüksek amaç, ancak böyle ilahî bir dine sarılmakla gerçekleşir. Öyle ise, uyanık bir ruha, temiz bir vicdana sahib olan insan böyle gerçek bir dinden nasıl uzak kalabilir: Kendi benliğini, geleceğini ve mutluluğunu korumak isteyen bir insan, böyle yüce bir dinin inançlara, temizliğe, ibadete, helal ve harama, ahlaka dair kutsal hükümlerinden muhtaç bulunduklarını öğrenip
uygulamak duygusundan nasıl habersiz kalabilir?
O mübarek dinin yaşamasına, yükselmesine, yayılmasına, medeniyet saçan şanlı tarihine ait bazı bilgileri öğrenmek isteğinden, insan nasıl gafil bulunabilir?
Hiç şüphe yok ki, benliklerini kaybetmeyen uyanık kişi ve cemiyetler bu ihtiyacı ruhlarında duymuşlardır. Dinî eserleri aramayı, onları bulup okumayı gerekli görmüşlerdir. İnsanların, yaratılışlarındaki meyilleri ve ruhî ihtiyaçları sebebiyle her asırda din bilginleri tarafından sayısız dinî eserler yazılmıştır. Ancak her devrin ve muhitin durumuna ve kabiliyetine göre bu gibi eserlerde bir yenilik göstermek, mana ve ruhları değişmeyecek şekilde dini meseleleri imkan dahilinde herkesin
anlayabileceği bir ifadeyle yazmak, bunların birtakım hikmet ve faydalarını sade bir dille ortaya koymak da çok gereklidir.

İslam dininin kapsadığı hükümler esas bakımından dört kısma ayrılır:
1- İtikada air hükümler,
2- İbadetlere ve amellere ait hükümler,
3- Helal-haram olan şeylere, mubah ve mekruhlara ait hükümler,
4- Ahlaka ait hükümler.

Bu dört kısım hükümler üzerinde çok geniş ve değerli kitablar yazıldığı gibi, özet halinde kolay anlaşılır kitablar da fazlasıyla yazılmıştır. Gerçek şu ki, bu dört kısmın her biri üzerinde ayrı ayrı birer kitab yazılmış; fakat bu dört kısmı bir araya toplayan kitaplar azınlıkta kalmıştır.
Biz aslında ayrıntılı eserlerden uzak kalamayız. Ancak böyle geniş kapsamlı eserleri okuyup onlardan gerekli meseleleri seçip ayırmaya herkesin güce yetmez. Görevleri ve zamanları buna elverişli olmaz. Çok kısa eserler de ihtiyacı karşılamaya yeterli olmaz, maksadı karşılayamaz. Üstelik bu eserlerin ifadesi ağır olursa, istenilen bilgileri elde etmek çok güçleşir. Çeşitli görev ve hizmetlere ayrılmış olan din kardeşlerimizin dini ihtiyaçlarını yeterince karşılayabilecek bir "İlmihal" kitabı yazılmasını çok kimseler benden isteyerek bana başvurmuşlardı. Bunun üzerme kutsal dinimizin İtikat'a, temizliğe, ibadete, kerahiyet (hoş olmayan) ve istihsana (güzel olan şeylere), ahlaka dair hükümleri üzerinde ve bir kısım büyük peygamberlerin hayatları ile İslam dininin tarihçesine ait on kitabdan ibaret oldukça büyük bir "İlmihal" kitabı yazmayı bir görev saydım. Yüce Allah'dan yardımlar dileyerek bu görevi
yerine getirmeye başladım. En güvenilir, en kıymetli din kitablarımıza başvurdum. İbadetler kısmını daha uzunca hazırlamaya çalıştım. İkram ve feyzi bol olan Yüce Allah'ın yardım ve ihsanı ile meydana gelen bu esere "Büyük İslam İlmihali" adını verdim.
Eğer bu eserim, din kardeşlerimin faydalanmalarına hizmet ederek hayırlı dualarını kazanmaya vesile olursa, kendimi bahtiyar sayarım. Bütün yazı ve çalışmaları ile yalnız Hak Teala Hazretleri'nin rızasını kazanmak isteyen aciz bir yazar için bundan büyük bir mükafat olmaz. Başarı Yüce Allah'dandır...
Fatih Dersiamlarından Erzurumlu Ömer Nasuhî Bilmen

Takdim
Merhum hocamız Ömer Nasuhî Bilmen Hazretlerinin, Diyanet İşleri Başkanlığı görevinden emekli olmadan önce, İstanbul Müftülüğü zamanında altı yıl kadar maiyetlerinde çalıştım. İlim ve faziletini, ahlak üstünlüğünü yakından tanımak şerefine kavuştuğumdan dolayı Yüce Allah'a hamd ederim. Yazmış olduğu eserler, yıllardır okuyucuların ellerinden düşmediği gibi ilim ve faziletinin yüksekliğinden dolayı Müslümanlar arasında onu tanımayan yok gibidir. Bıraktığı her eser, sünnet ehli inancına dayalı, güvenilir, çok değerli bir kitaptır. Yıllardır basılmakta ve basılmaları devam etmektedir. Bir hadis-i şerifde buyuruluğuna göre "Öldükten sonra câri (sevabı sürekli akıp gelen) sadakadan
biri de, kendisinden faydalanılan bir ilimdir." Bu bakımdan merhum hocamız geride bıraktığı birçok eseriyle bu büyük manevî mükafata kavuşmuş bulunmaktadır. Yüce Allah bizlere de, rızasına uygun bu gibi hizmetler nasib buyursun.
Muhterem Hocamızın yetiştiği devirdeki dil, daha çok Osmanlıca deyimlerin çokluğu bakımından değer kazanıyordu. Bunun tesiri altında kalınarak eserlerindeki ifade, bu günkü neslin anlayabileceği şekilde kolaylık arz etmediğinden "Büyük İslam İlmihali" adlı eserinin elden geldiği kadar, aslında hiçbir değişiklik yapmaksızın, sadeleştirilmesi, Bilmen Basım ve Yayınevi yetkilileri tarafından benden istendi.
Böyle bir çalışmayı kabul etmek, benim için bir şeref olduğu kadar okuyuculara da bir kolaylık sağlaması bakımından yerine getirilmesi gereken bir görevdi.
Elimden geldiği kadar metne ve manaya sadık kalarak sadeleştirip bugünkü nesiller tarafından kolayca anlaşılabilecek bir dile çevirmeye çalıştım. Vacip Teâlâ Hazretlerinden devamlı olarak Müslümanlara manevî yarar ve okuyanlara kolaylıklar sağlamasını diler, kusurlarımın bağışlanmasını niyaz ederim.

A. Fikri YAVUZ